نگاه فقهی و اقتصادی به اوراق اجاره، ویژگی‌ها و مزایای آن

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان

2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان، دانشکده حقوق

چکیده

ماهیت ربوی اوراق قرضه و ضرورت جایگزینی ابزارهای مشروع سیاست پولی مثل اوراق مشارکت و اوراق اجاره، برای مبارزه با تورم و رکود از یک سو و از سوی دیگر ناکارآمدی اوراق مشارکت در عمل، پیشتازی بعضی کشورهای اسلامی در استفاده از اوراق اجاره و قابلیت تأمین دارائی و نقدینگی اشخاص حقیقی و حقوقی، در شرایط محدودیت شدید مالی و تحریمی کشور توسط اوراق اجاره، از عوامل جذابیت و علل ضرورت بررسی و بکارگیری اوراق اجاره در ایران است.  این مقاله ضمن درک ضرورت استفاده از ابزار مالی، به عنوان یک نیاز انکارناپذیر اقتصادی و تبیین ویژگی های اوراق اجاره، بررسی عاری بودن این ابزار مالی از عناصر ربا، غرر و صوری بودن به عنوان ضوابط مهم فقهی و مورد دغدغه ی اندیشمندان اسلامی را به عنوان یک مسأله مهم، در پیش می گیرد و با  نیم نگاهی به مشکلات و نواقص فقهی اوراق مشارکت در عمل، مزایای اوراق اجاره، علت ترجیح اوراق اجاره و ثمره آن را که کمتر مورد توجه بوده است را  متذکر می شود.

کلیدواژه‌ها


*      انصاری، مسعود و طاهری، محمدعلی، 1386، دانشنامه حقوق خصوصی(سه جلدی)، تهران، انتشارات محراب فکر

*      بجنوردی، محمد، 1380، مقالات فقهی، حقوقی فلسفی و اجتماعی، تهران، موسسه چاپ و نشر عروج

*      خمینی، روح الله، 1389، تحریرالوسیله، جلد اول، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

*      مجتهد، احمد و حسن زاده، علی، 1387، پول وبانکداری ونهادهای مالی، تهران، پژوهشکده پولی وبانکی

*      موسویان، سیدعباس،1386، ابزارهای مالی اسلامی صکوک، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

*      پازوکی، مهدی و پازوکی، آزاده، 1392، الگو و الزامات تأمین مالی در بعد اقتصاد کلان با تأکید بر سیاستهای پولی، مجموعه مقالات ششمین کنفرانس توسعه نظام تأمین مالی در ایران، تهران، انتشارات داربک

*      تنانی، محسن و حسین پور، امیرحسین، 1393، اوراق مشارکت، فصلنامه پژوهش حسابداری، شماره16، 149 – 168

*      توحیدی، محمد و یارمحمدی، رضا، بهمن 1396، بررسی تحلیلی وضعیت اوراق بهادار اسلامی (صکوک) در ایران و جهان، سایت اینترنتی شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه، 1-62

*      رحیمی فر, سید محمد ایمان و سعید اسلامی بیدگلی، ۱۳۹۱، مدلی نوین با استفاده از ابزار صکوک به منظور تامین مالی شرکت ها و پروزه های اندازه متوسط SME، پنجمین کنفرانس نظام تامین مالی در ایران، تهران، دانشگاه صنعتی شریف، 207 - 224

*      سروش، ابوذر، 1390، مروری بر ابزارهای مالی، اسلامی با تأکید بر اوراق اجاره (صکوک اجاره)، سایت اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار،

*      سروش، ابوذر و صادقی، محسن،1386، مدیریت ریسک اوراق بهادار اجاره، مجله اقتصاد اسلامی، ش27، 157-186

*      سیدنورانی، سیدمحمدرضا و علیمرادی، محمد، 1394، ارزیابی و مقایسه صکوک اجاره و مشارکت از دید هزینه های نمایندگی، مجله اقتصاد اسلامی، شماره58، 91 - 122

*      شعبانی، احمد و قلیچ، وهاب، 1390، قابلیت اوراق بهادار اسلامی در مهار تورم به عنوان ابزار سیاستی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره43، 127 – 156

*      معصومی نیا، غلام علی، 1391، مشکل محاسبه سود و زیان چالش عقود مشارکتی، تازه های اقتصاد، شماره136، 143 - 145

*      مؤمن، محمد، 1378، جایگاه اوراق مشارکت در نظام اقتصاد اسلامی، معرفت، شماره28، 10 - 17

*      موسویان، سیدعباس،1391، صکوک اجاره به عنوان حیل ربا، تازه های اقتصاد،شماره136، 123 - 125

*      موسویان، سیدعباس و سروش، ابوذر، 1390، آسیب شناسی فقهی، اقتصادی و مالی انتشار اوراق مشارکت در ایران، فصلنامه بورس اوراق بهادار، سال چهاره، شماره 14، 29 – 60

*      نظرپور، محمدنقی، 1384، اوراق بهادار استصناع ابزاری برای سیاست پولی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 20،81-110

*      قانون تجارت

*      قانون مدنی

*      قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی» مصوب  25/9/1388 توسط مجلس شورای اسلامی

*      «دستورالعمل فعالیتهای نهادهای واسط» مصوب 11/5/1389 توسط شورای عالی بورس و اوراق بهادار

*      دستورالعمل انتشار اوراق اجاره (مصوب 11/5/1389، اصلاحیه مصوب 23/8/1390 و 11/3/1394) توسط شورای عالی بورس و اوراق بهادار

*      Salman Syed Ali (2005) "Islamic Capital Market Products Developments and Challenges" Section 3.2, Jeddah: Islamic Research and Training Institute, Islamic Development Bank)                                                                                                                             

*      Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions       Accounting Auditing & Governance Standards (for Islamic Financial Institutions),   (2008), Shari’ahStandards. Manamah.                                                                                                                                             

*      Monzer Kahf (1997)"The Use of Assets Ijarah Bonds for Bridging the Budget gap" Islamic Economic Studies, Vol. 4, No. 2, May.

*      Mohd Yahya Mohd Hussin, Fidlizan Muhammad, Salwa Amirah Awang, Ahmad Azam Suleiman, (2012) "Development of Sukuk Ijarah In Malaysia" Journal of Islamic Economics, Banking and Finance, Vol. 8 No. 2, Apr-  Jun.

*      Majd Bakir, 2013, Sukuk al-Ijarah http://www.investment-and-finance.net/islamic-finance/s/sukuk-al-ijarah.html, 18 February 2018.